Het moderne klaslokaal verandert. Niet vanwege nieuwe curricula, maar omdat studenten moeite hebben om zich te concentreren. Een recent incident beschreven door Aiden, een leerling uit de achtste klas, illustreert het probleem: een klasgenoot die wordt afgedaan als een ‘screenager’ omdat hij een korte aandachtsspanne heeft nadat hij kortstondig zijn interesse in een spel heeft verloren. Dit is geen geïsoleerde gebeurtenis; het is een groeiende trend waarbij jonge mensen steeds meer de voorkeur geven aan digitale stimulatie boven interactie in de echte wereld.
Jarenlang concentreerde het gesprek rond jongeren en sociale media zich op cyberpesten en lichaamsbeeld. Nu is de dominante angst iets verraderlijkers: de erosie van de aandacht zelf. Korte videoplatforms, zoals TikTok en Instagram Reels, worden ervan verdacht jonge hersenen opnieuw te bedraden, waardoor duurzame focus vrijwel onmogelijk wordt.
Maar het simpelweg verbieden van sociale media is geen oplossing. De recente poging van Australië om jongeren onder de 16 jaar te blokkeren is al omzeild, waarbij tieners massaal naar ongemodereerde platforms gaan. Dit benadrukt een fundamentele waarheid: digitale gewoonten evolueren sneller dan regelgeving.
De opkomst van korte video en de impact ervan
De cijfers zijn grimmig. Common Sense Media meldt dat de kijktijd voor kinderen van 0 tot 8 jaar op korte video is gestegen van één minuut in 2020 naar veertien minuten in 2024. Oudere kinderen consumeren waarschijnlijk nog meer. Onderzoek brengt deze constante stroom van snelle inhoud in verband met slechtere cognitieve prestaties, vooral op het gebied van aandacht en impulscontrole.
Gloria Mark, een professor aan UC Irvine, legt uit dat deze video’s jonge mensen ‘wennen’ aan onmiddellijke bevrediging. Het brein leert voortdurend nieuwe dingen te verwachten, waardoor langdurige betrokkenheid vervelend aanvoelt. Docenten bevestigen het anekdotische bewijs: leerlingen vinden het moeilijker om zonder afleiding een les te lezen, te luisteren of gewoon door te zitten.
Waarom verboden mislukken en wie gewond raakt
Het verbieden van sociale media klinkt misschien logisch, maar het is een spelletje. Toen scholen in Los Angeles een telefoonverbod invoerden, schakelden de leerlingen over op laptops. Het onderliggende probleem – een afhankelijkheid van digitale stimulatie – blijft bestaan.
Bovendien kunnen verboden kwetsbare bevolkingsgroepen schaden. Deskundigen waarschuwen dat het beperken van de toegang tot sociale media LGBTQ+-jongeren en anderen die afhankelijk zijn van deze platforms voor gemeenschap en ondersteuning, isoleert. Het probleem gaat niet alleen over de aandachtsspanne; het gaat over gelijkheid en toegang.
De echte oplossing: bredere hervormingen, niet alleen leeftijdsgrenzen
De meest effectieve oplossingen zijn mogelijk niet alleen op tieners gericht. In plaats daarvan zouden systemische veranderingen op de sociale-mediaplatforms zelf een verschil kunnen maken. Dit omvat strengere rapportage over intimidatie, limieten voor gerichte advertenties en zelfs radicale ideeën zoals het verbieden van oneindig scrollen.
Zoals Leyla, een twaalfjarige, het verwoordde: “Als het scrollen zou worden weggenomen, zouden mensen er zeker een hekel aan hebben… maar mensen zouden er minder verslaafd aan raken.” Dergelijke veranderingen zouden moeilijker te omzeilen zijn en iedereen ten goede komen, niet alleen de jongeren.
Uiteindelijk verschillen kinderen niet zoveel van volwassenen in hun relatie met technologie. Ze genieten ervan, erkennen de nadelen ervan en zoeken naar manieren om het gebruik ervan te matigen. Het meest praktische advies komt van hen: maak een wandeling, ga naar de sportschool, doe iets productiefs. En, van cruciaal belang, ouders moeten het goede voorbeeld geven. Als volwassenen aan hun telefoon gekluisterd zijn, is het onrealistisch om van kinderen te verwachten dat ze zich anders gedragen.
Het probleem van de kortere aandachtsspanne is niet alleen een generatiecrisis; het is een weerspiegeling van hoe technologie onze hersenen hervormt. De oplossing is niet het bestrijden van het tij, maar het hervormen van de stroming – in het belang van iedereen.
