Het was niet genoeg om te experimenteren. De Europese legers hadden resultaten nodig. Nu integreren ze AI rechtstreeks in hun kernverdedigingscapaciteiten. De verschuiving voltrekt zich snel.
Duitsland en Oekraïne hebben maandag de zaken in een hogere versnelling gezet. Ze lanceerden ‘Dapper Duitsland’. Denk aan 5.000 drones. AI-compatibel. Aanvallers op middellange afstand. Gezamenlijk geëxploiteerd. Deze handdruk tussen Berlijn en Kiev staat niet op zichzelf. Het maakt deel uit van een golf van deals over het hele continent, waarbij algoritmen in alles worden geïntegreerd, van beslissingsbureaus tot wapenvizieren.
Wat is daar eigenlijk?
Laten we een misvatting uit de weg ruimen. Europa is hierin niet nieuw. Tien jaar lang hebben ze AI gebruikt voor de saaie dingen. Logistiek. Personeelszaken. Onderhoudsschema’s.
Laura Bruun van SIPRI merkt op dat de technologie rond 2015 volwassen werd. Toen was het geen speelgoed meer en werd het een prioriteit.
“Heel eenvoudige AI-modellen… het is sneller als je route B neemt dan route A”, zegt ze. Zoals Google Maps, maar dan voor tanks.
Maar nu? Het geld stroomt in twee emmers. Eén: semi-autonome wapens. Twee: beslissingsondersteuning.
Met de wapens blijven mensen op de hoogte. Ze drukken nog steeds op de knop. Maar voor beslissingsondersteuning dekt AI elke taak waarbij een computer je kan helpen een handelswijze in oorlog te kiezen. Beheer van de strijd. Tactische planning. Roy Lindelauf, hoogleraar aan de Nederlandse Defensie Academie, zegt dat hier het geld brandt.
De grote spelers
Er duiken steeds drie namen op. Frankrijk. Duitsland. Groot-Brittannië.
Ze hebben enorme contracten getekend met particuliere AI-bedrijven. Duitsland boekt snel vooruitgang met zijn Future Combat Air System. In 2023 werkte hun Ministerie van Defensie samen met Helsing AI om de digitale ruggengraat van hun volgende generatie straaljagers te bouwen.
Wachten. Meer.
Duitsland ondertekende ook Helsing om AI op de elektronische oorlogsvoeringsystemen van de Eurofighter te zetten. Dan nog een overeenkomst. 269 miljoen euro voor ‘kamikaze-drones’. Het rondhangen van munitie voor NAVO-voorraden.
Groot-Brittannië kent het Asgard-programma. Aangekondigd voor 2025, maar al in beweging. Een netwerk dat sensoren en aanvalstools combineert. Ze willen snelheid. Ze willen dodelijkheid. En ze hebben een nieuwe beste vriend: Palantir. De Amerikaanse technologiegigant stort tot £ 1,5 in Groot-Brittannië. Hen helpen AI te benutten? Ja.
Frankrijk wil onafhankelijkheid.
Soevereiniteit is niet alleen meer een politiek woord. Het is een technologiestrategie.
Ze willen militaire AI die niet afhankelijk is van Amerika. In januari overhandigde de regering een raamovereenkomst aan Mistral. Een Parijse winkel die concurreert met de Amerikaanse giganten. De modellen van Mistral krijgen toegang tot de Franse strijdkrachten. Het bouwt voort op de samenwerkingspacten uit 2025.
De EU zelf probeert een inhaalslag te maken. Het Europees Defensiefonds heeft zojuist groen licht gegeven voor projecten voor soevereine grote taalmodellen. AI voor artillerie. Een privaat, duurzaam systeem voor de lidstaten.
Europa heeft plannen. Lindelauf noemt ze doordacht. Maar executie? Hij maakt zich zorgen. De bureaucratie beweegt te langzaam.
Het Oekraïne-effect
Europa leert door naar de strijd in Oekraïne te kijken. Het is het ultieme proefterrein.
Oekraïne heeft ‘Delta’ gebouwd. Een digitaal gevechtscommandosysteem. Het vreet gegevens. Van satellieten. Radars. Volgers. De AI analyseert het geluid. Het vertelt officieren waar de vijand is. Waar de vrienden zijn.
“Het combineert enorme hoeveelheden verschillende gegevens… de AI-laag doet de analyse”, legt Lindelauf uit.
En de drones? Oekraïense strijdkrachten maken intensief gebruik van rondhangende munitie. Het zijn geen volledig autonome moordenaars. Een commandant zegt ‘staking’. De automaat volgt. Maar het is geautomatiseerde navigatie en identificatie.
Dan is er weer Palantir. Samen met Kiev werken aan ‘Brave1 Dataroom’. AI getraind op gevechtsgegevens. Een ander systeem sorteert details van luchtaanvallen. Een ander houdt zich bezig met inlichtingendumps.
De Europese Commissie heeft zojuist STRATUS gelanceerd. Cyberdefensie voor dronezwermen. Wie bouwt er een deel van? Een Oekraïense onderaannemer. De technologie zal worden getest op echte modder op het slagveld. Geen laboratorium.
Er komt echter een donkerder randje naar voren. Bruun zegt dat Oekraïne volledige automatisering test. Wat gebeurt er als een commandant het contact met een raket verliest?
“Ik heb interviews gelezen… de mens is een knelpunt”, merkt ze op. Als je niet kunt beslissen, verlies je. Dus automatiseren ze de functie ‘maak de klus af’. Meer automatisering staat gelijk aan veerkracht. Snelheid is belangrijk.
De lijnen vervagen. De beslissingen worden steeds sneller. Wie beslist wanneer de machine zelf beslist?
